Vitamine K2: het miskende molecuul voor een lang en gezond leven
Wat is vitamine K2?
Vitamine K2, ook wel menaquinon genoemd, is een in vet oplosbare vitamine die behoort tot de vitamine K-familie, naast vitamine K1 (fylloquinon), dat vooral voorkomt in bladgroenten. In tegenstelling tot K1, dat vooral betrokken is bij de bloedstolling, speelt vitamine K2 een centrale rol in het calciummetabolisme, door calcium naar botten en tanden te leiden in plaats van naar slagaders en zacht weefsel.
Er bestaan verschillende vormen van vitamine K2, aangeduid als MK-4 tot MK-13, afhankelijk van de lengte van hun zijketen. De twee meest bestudeerde vormen zijn:
- MK-4: aanwezig in dierlijke producten (eigeel, lever, vlees), met een korte halfwaardetijd in het lichaam.
- MK-7: afkomstig van bacteriële fermentatie (met name Japanse natto), met een veel langere halfwaardetijd, waardoor het de voorkeursvorm is in voedingssupplementen (Schurgers et al., 2007).
Een stukje geschiedenis
Vitamine K werd in 1929 ontdekt door de Deense biochemicus Henrik Dam, die de bloedstolling bij kippen bestudeerde. De naam is afgeleid van het Duitse woord Koagulation. Dam ontving hiervoor in 1943 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde, samen met Edward Doisy.
Decennialang richtte het onderzoek zich vooral op vitamine K1 en de rol ervan bij de bloedstolling. Pas vanaf de jaren 1990-2000, met name dankzij het werk van het team van Cees Vermeer aan de Universiteit Maastricht, kwam de specifieke rol van K2 in de botten- en hart- en vaatgezondheid aan het licht, wat een nieuw onderzoeksveld opende naar het potentieel ervan tegen vasculaire veroudering.
Het werkingsmechanisme: waarom onderzoekers zo geïnteresseerd zijn
Vitamine K2 werkt als cofactor voor enzymen die bepaalde vitamine K-afhankelijke eiwitten activeren, waaronder:
- Osteocalcine: een eiwit geproduceerd door osteoblasten dat calcium bindt aan de botmatrix.
- Matrix Gla-eiwit (MGP): een krachtige remmer van verkalking van zacht weefsel, met name in slagaderwanden.
Zonder voldoende activering door vitamine K2 blijven deze eiwitten inactief: circulerend calcium kan zich dan niet in de botten, maar in de slagaders afzetten, wat bijdraagt aan verstijving van de vaten — een verschijnsel dat nauw verband houdt met cardiovasculaire veroudering (Cranenburg et al., 2007).
Mogelijke voordelen in relatie tot veroudering
Hart- en vaatgezondheid
De Nederlandse Rotterdam Study, met meer dan 4800 deelnemers, toonde aan dat een hoge inname van vitamine K2 samenhing met een significante vermindering van aortaverkalking en een lager risico op cardiovasculaire sterfte (Geleijnse et al., 2004).
Botgezondheid
Verschillende Japanse klinische onderzoeken bestudeerden hoge doses MK-4 ter preventie van osteoporose, met een verminderd risico op wervelfracturen bij postmenopauzale vrouwen (Iwamoto, 2014). Vitamine K2 wordt vaak gecombineerd met vitamine D3, waarmee het synergetisch werkt: D3 verhoogt de calciumopname, terwijl K2 ervoor zorgt dat het correct wordt geleid.
Arteriële flexibiliteit en huidelasticiteit
De BKCT-studie (Beaulieu Knapen Calcification Trial) toonde aan dat drie jaar suppletie met MK-7 de arteriële flexibiliteit verbeterde bij gezonde postmenopauzale vrouwen (Knapen et al., 2015).
Voordelen en beperkingen
Voordelen:
- Helpt calcium naar de botten te leiden in plaats van naar de slagaders.
- Interessante synergie met vitamine D3.
- Goed verdragen vormen, weinig gemelde bijwerkingen.
- De MK-7-vorm biedt een betere biobeschikbaarheid en langdurigere werking.
Beperkingen en voorzorgsmaatregelen:
- Grootschalige langetermijnstudies blijven beperkt.
- Belangrijke interactie met bloedverdunners (zoals warfarine): vitamine K2 kan de werkzaamheid hiervan verminderen — medisch advies is noodzakelijk voordat u in dit geval gaat suppleren.
- De inname via voeding (natto, belegen kazen zoals gouda of brie, eigeel, ganzenlever) is in westerse voedingspatronen vaak onvoldoende, vandaar het nut van begeleide suppletie.
Waar vindt u vitamine K2?
- Natto (Japanse gefermenteerde sojabonen): de meest geconcentreerde bron van MK-7.
- Belegen kazen: gouda, edam, brie.
- Eigeel en orgaanvlees: rijk aan MK-4.
- Voedingssupplementen: meestal in de vorm van MK-7, vaak gecombineerd met vitamine D3 en soms calcium of magnesium.
Lopend onderzoek
Huidig onderzoek richt zich onder meer op de rol van vitamine K2 bij het voorkomen van cognitieve achteruitgang, nierziekten (met name bij dialysepatiënten) en de interactie met de darmmicrobiota, die bijdraagt aan de endogene synthese van bepaalde menaquinonvormen. Grotere klinische studies zijn gaande om de in cohortstudies waargenomen voordelen te bevestigen (Halder et al., 2019).